Theo dữ liệu từ tổ chức phân tích hàng hải Windward, hiện tượng gây nhiễu GPS đã gia tăng nghiêm trọng về cả quy mô can thiệp lẫn phạm vi địa lý. Từ một sự cố gián đoạn ngắt quãng trước đây, hoạt động này đã chuyển hóa thành một mối đe dọa thường trực, tác động trực tiếp đến an toàn vận hành của đội tàu thương mại toàn cầu.
Bước chuyển dịch mang tính cấu trúc này đã lộ rõ từ cuối năm trước. Thống kê của Windward ghi nhận trong quý IV/2025 có khoảng 6.700 tàu vận tải bị ảnh hưởng bởi nhiễu sóng định vị. Khu vực Vịnh Trung Đông là tâm điểm khi chiếm tới 57% tổng số vụ việc, tiếp theo là Biển Đen với gần 20%. Tình trạng can thiệp tín hiệu tương tự cũng duy trì liên tục trên khắp Địa Trung Hải, Biển Đỏ, vùng Bắc Cực và tại các cảng xuất khẩu dầu mỏ phía Đông của Nga.
1. Bước leo thang kỷ lục của các sự cố chế áp điện tử
Nếu trong nửa cuối năm 2025, nạn phá sóng định vị tác động đến hơn 18.300 tàu thuyền, thì sang quý I năm 2026, tần suất các vụ can thiệp đã tăng tốc đột biến. Khoảng 978.000 sự kiện phá sóng được ghi nhận trên toàn thế giới chỉ trong vòng một quý, với 98% số vụ tập trung tại khu vực Vịnh Trung Đông, ảnh hưởng trực tiếp đến hành trình của hơn 1.100 tàu thương mại. Đây là mật độ sự cố phá sóng hàng hải trong một quý lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử vận tải biển.
Sự gia tăng đột biến này cho thấy phá sóng GPS đã biến chuyển từ một rủi ro thông thường thành một mối đe dọa chiến lược trực tiếp đến công tác điều động tàu. Việc các bên xung đột triển khai diện rộng khí tài chế áp điện tử tại Trung Đông đã gây bão hòa tín hiệu tại điểm nghẽn hàng hải cốt lõi này, làm tê liệt hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Hệ quả là hệ thống giám sát và theo dõi tàu thuyền dựa trên dữ liệu AIS không còn là nguồn tham chiếu độc lập đáng tin cậy tại bốn vùng biển lớn bị ảnh hưởng.
Giai đoạn 2025 - 2026 cũng ghi nhận những đặc tính vận hành mới của nạn gây nhiễu:
2. Ba yếu tố thúc đẩy tình trạng gây nhiễu sóng
Tình trạng bình thường hóa hoạt động phá sóng từ sự cố cục bộ thành sự cố toàn cầu được tạo nên từ ba yếu tố cốt lõi:
Thứ nhất là các cuộc xung đột trực tiếp tại khu vực Nga - Ukraine và Iran, đi kèm cuộc cạnh tranh trong "vùng xám" giữa các cường quốc. Thực tế này duy trì sự hiện diện liên tục của các biện pháp chế áp điện tử cường độ cao tại các chiến trường và vùng nước lân cận.
Thứ hai là yêu cầu bảo vệ hạ tầng trọng yếu của các quốc gia ven biển. Xu hướng sử dụng thiết bị phá sóng làm vành đai phòng thủ chủ động xung quanh các mục tiêu kinh tế, năng lượng đang ngày càng mở rộng, trực tiếp can thiệp vào các tuyến luồng hành hải của tàu buôn.
Thứ ba là sự phổ biến của công nghệ nhiễu sóng. Khả năng chế áp điện tử cao cấp vốn trước đây chỉ được quân đội áp dụng hạn chế trong chiến tranh tổng lực, hiện đã được cả các tổ chức chính phủ lẫn phi chính phủ sử dụng thường xuyên như một công cụ routine trong các cuộc cạnh tranh vùng xám dưới ngưỡng chiến tranh mở.
Xu hướng diễn tiến của nạn phá sóng định vị trong thời gian tới phụ thuộc hoàn toàn vào cục diện tại các vùng chiến sự kích hoạt. Tuy nhiên, với mô hình mang tính cấu trúc đã hình thành, đây sẽ tiếp tục là bài toán cân não đối với các Thuyền trưởng trong việc bảo đảm an toàn hành hải an toàn trên các tuyến đường thủy quốc tế.
Nguồn: safety4sea.com
