Đề xuất lùi mục tiêu phát thải ròng bằng “0”của Việt Nam đến năm 2060 (hoặc sau nữa)

Trước thực trạng Quy hoạch điện VIII khó đạt mục tiêu cơ cấu nguồn năm 2030, giới chuyên gia đề xuất Việt Nam cần lùi cam kết Net Zero từ 2050 sang 2060 dựa trên các cơ sở thực tiễn sau:

1. Tương quan quốc tế: 

Các quốc gia có tiềm lực công nghệ và tài nguyên lớn hơn Việt Nam đều chọn lộ trình thận trọng: Trung Quốc, Nga, Indonesia (2060), Ấn Độ (2070). Ngay cả Mỹ cũng từng hai lần rút khỏi Hiệp định Paris vì lo ngại thiệt hại kinh tế. Việc Việt Nam chọn mốc 2050 mà thiếu nghiên cứu thực chứng kỹ lưỡng đang tạo ra "chiếc áo quá chật".

2. Rào cản nội tại và Tài chính:

• Nguồn vốn: Gói hỗ trợ JETP (15,5 tỷ USD) chủ yếu là vay thương mại, quá nhỏ so với nhu cầu 136,4 tỷ USD của ngành điện. Indonesia vẫn nhận được JETP dù chỉ cam kết Net Zero vào năm 2060.
• Kỹ thuật: Điện gió, mặt trời không ổn định và phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị nhập khẩu. Khi tiềm năng thủy điện đã cạn, hệ thống vẫn rất cần điện than sạch và điện khí (LNG) làm nguồn nền để đảm bảo an ninh năng lượng.

3. Hệ quả của áp lực 2050: 

Cam kết 2050 buộc các dự án LNG phải chuyển đổi sang đốt kèm Hydrogen từ 2040, rút ngắn vòng đời đầu tư xuống dưới 10 năm, gây rủi ro lớn cho nhà đầu tư và đẩy giá thành điện lên cao do chi phí lưu trữ (BESS) đắt đỏ.

4. Lợi ích khi lùi mục tiêu đến 2060:

• Tính khả thi: Giãn thời gian giúp quy hoạch điện mang tính thực tế hơn, giảm áp lực tài chính ngắn hạn.
• An ninh năng lượng: Cho phép tận dụng và nâng cấp các nhà máy điện nền hiện hữu thay vì khai tử sớm.
• Không ảnh hưởng xuất khẩu: Thị trường EU chỉ quan tâm hàm lượng carbon trong sản phẩm, không phụ thuộc vào năm cam kết Net Zero của quốc gia.

Tạm kết: Net Zero 2050 là cam kết tự nguyện, không ràng buộc pháp lý quốc tế. Việc điều chỉnh sang 2060 sẽ giúp Việt Nam chủ động nội lực, bảo vệ tốc độ tăng trưởng kinh tế mà không gây thiệt hại về ngoại giao hay môi trường trong dài hạn.