.png)
Tàu chở dầu VLCC bị lực lượng Mỹ chặn bắt ở Vịnh Bengal vào tháng 4. Nguồn: Ảnh chụp màn hình từ Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ.
So sánh với quý 1 năm 2026 và quý 2 năm 2025, một số xu hướng rõ ràng nổi lên: việc thực thi lệnh phong tỏa và trừng phạt trên Ấn Độ Dương được tăng cường, hoạt động nổi dậy xâm nhập vào lĩnh vực hàng hải, tình hình xung quanh việc kiểm tra tàu thuyền vẫn tiếp diễn nhưng đang được cải thiện, và các nỗ lực ngoại giao khu vực đang diễn ra. Những diễn biến này cho thấy cả tiến bộ và những thách thức dai dẳng trong việc bảo vệ hoạt động vận tải biển và cảng biển trên khắp lục địa.
Thi hành lệnh trừng phạt ở Ấn Độ Dương
Mặc dù Iran, mục tiêu của Chiến dịch Epic Fury của Mỹ và Chiến dịch Roaring Lion của Israel, nằm ở phía tây xa xôi, nhưng việc thực thi các lệnh trừng phạt và phong tỏa của Mỹ đã dẫn đến việc ít nhất chín tàu chở dầu thô bị lực lượng quân sự Mỹ chặn bắt khi đang di chuyển trên Ấn Độ Dương trong quý 2. Một số vụ việc này liên quan đến việc khám xét tàu ngoài khơi Sri Lanka và phía đông nước này.
Chín vụ bắt giữ trong quý 2 phản ánh sự gia tăng mạnh mẽ lệnh cấm vận hàng hải và trừng phạt của Mỹ đối với Iran so với khoảng ba tàu chở dầu thô bị chặn bắt trong quý 1.
Sau vụ khám xét tàu hồi tháng 4 liên quan đến một tàu chở dầu mang cờ Botswana chở dầu thô của Iran ở Vịnh Bengal, Lầu Năm Góc mô tả hành động này là một "vụ chặn bắt hàng hải theo quyền thăm viếng", đồng thời cho biết thêm rằng con tàu được coi là "không quốc tịch" bất chấp quốc kỳ của nó. Cơ sở dữ liệu Equasis liệt kê con tàu này mang cờ Botswana cho đến tháng 3 năm nay, và một số nguồn khác cho biết quốc kỳ của nó không được biết đến. Trong khi các quan chức Mỹ cho biết vụ chặn bắt này là một phần của nỗ lực thực thi luật hàng hải toàn cầu nhằm phá vỡ các mạng lưới bất hợp pháp liên quan đến Iran, Lầu Năm Góc nhấn mạnh rằng "vùng biển quốc tế không phải là nơi trú ẩn cho các tàu bị trừng phạt".
Tương tự, vào tháng 6, Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ đã xác nhận việc khám xét một tàu chở dầu VLCC bị trừng phạt ở phía nam Sri Lanka. Mỹ đã trừng phạt con tàu này vào tháng 10 năm 2024 vì vai trò của nó trong hoạt động buôn bán dầu mỏ của Iran. Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ tuyên bố rằng Mỹ “sẽ tiếp tục thực thi luật hàng hải toàn cầu để phá vỡ các mạng lưới bất hợp pháp và chặn bắt các tàu cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, bất kể chúng hoạt động ở đâu.”
Mỹ đã có hành động tương tự vào năm 2025, khám xét và bắt giữ nhiều tàu chở dầu thô bị trừng phạt ở Ấn Độ Dương, chủ yếu liên quan đến hạm đội ngầm của Venezuela. Những hoạt động này đã tạo tiền lệ cho chiến dịch ngăn chặn quy mô lớn hơn nhiều đang diễn ra chống lại Iran hiện nay.
Các hoạt động nổi dậy ở Pakistan
Một sự kiện hiếm hoi về hoạt động nổi dậy ảnh hưởng đến lĩnh vực hàng hải đã diễn ra vào tháng Tư khi một tàu của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Pakistan bị tấn công gần Jiwani, sát biên giới Iran-Pakistan, khiến ba người thiệt mạng. Các quan chức cho rằng vụ tấn công do các thành viên bị nghi ngờ thuộc Quân đội Giải phóng Balochistan (BLA), một nhóm ly khai thường xuyên nhắm mục tiêu vào lực lượng chính phủ và cơ sở hạ tầng trên khắp Balochistan, gây ra.
Các hoạt động của BLA thường bao gồm các cuộc phục kích trên bộ, tấn công bằng thiết bị nổ tự chế (IED), và các cuộc tấn công vào các trạm kiểm soát, đoàn xe và các dự án liên quan đến Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan, thỉnh thoảng có cả các cuộc tấn công đô thị ở Quetta và Turbat. Ngược lại, các cuộc tấn công trên biển cực kỳ hiếm, khiến vụ việc Jiwani trở nên đáng chú ý như một dấu hiệu mở rộng chiến thuật của nhóm. Nếu BLA tiếp tục hoạt động ở vùng biển ven bờ, điều đó có thể báo hiệu sự chuyển hướng sang nhắm mục tiêu vào lực lượng an ninh hàng hải và cơ sở hạ tầng cảng, làm gia tăng rủi ro cho hoạt động vận chuyển và các tài sản chiến lược dọc theo bờ biển Makran của Pakistan.
Trộm cắp và cướp có vũ trang
Số vụ trộm cắp và cướp có vũ trang được báo cáo ở châu Á tăng 35% so với quý trước, chủ yếu do số vụ lên tàu tại khu neo đậu của Manila gia tăng, với năm vụ cướp có vũ trang được báo cáo. Các cảng khác cũng xảy ra các vụ lên tàu bao gồm Belawan, Batangas, Chittagong, Sandakan và Chittagong. Giống như hoạt động ở Manila, hầu hết các vụ lên tàu đều diễn ra tại các khu vực neo đậu.
Trong quý 2, số vụ lên tàu thuyền đi qua eo biển Singapore là 11, chiếm 41% tổng số vụ việc ở châu Á trong quý này. Con số này chỉ cao hơn một chút so với 10 vụ được ghi nhận trong quý 1, cho thấy sự trở lại mức trung bình hàng tháng được quan sát trước đợt gia tăng năm 2025. Để so sánh, quý 2 năm 2025 ghi nhận 37 vụ lên tàu thuyền tại eo biển này, cho thấy sự cải thiện đáng kể trong năm 2026 và minh họa mức giảm 70% so với cùng kỳ năm trước.
.jpeg)
Các sự cố an ninh hàng hải châu Á trong quý 2 - nguồn: Risk Intelligence
Mặc dù việc giảm số vụ tấn công lên tàu là đáng mừng, nhưng những lo ngại về an toàn và phúc lợi của các thủy thủ vẫn còn, vì những kẻ gây án ở Batam và có thể cả Karimun được biết là sử dụng methamphetamine, một loại ma túy có thể gây ra hành vi bạo lực và bất thường. Điều này, kết hợp với phương thức hoạt động là mang theo dao và đôi khi là súng hơi, làm tăng nguy cơ các thủy thủ phải đối mặt với những thương tích nghiêm trọng.
Diễn biến địa chính trị
Quý 2 chứng kiến Trung Quốc duy trì áp lực quân sự và hàng hải liên tục xung quanh Đài Loan, với diễn biến đáng chú ý nhất là việc tăng cường sử dụng lực lượng tuần tra bờ biển và thực thi pháp luật hàng hải ở phía đông hòn đảo. Như thường lệ, các cuộc tuần tra và hoạt động của tàu khảo sát thuộc Lực lượng Tuần tra Bờ biển Trung Quốc gần vùng biển phía đông Đài Loan đã vấp phải sự chỉ trích từ Đài Bắc và một số chính phủ phương Tây, vì hoạt động này dường như nhằm mục đích mở rộng các tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh và thử nghiệm các phương án vượt ra ngoài các cuộc tuần tra không quân và hải quân thường lệ của PLA.
Tương tự như hoạt động giữa Trung Quốc và Đài Loan, căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines cũng tiếp diễn, được đánh dấu bằng các cuộc đối đầu thêm gần bãi cạn Second Thomas. Các tàu tuần tra bờ biển Trung Quốc một lần nữa cản trở các nhiệm vụ tiếp tế của Philippines cho tàu BRP SIERRA MADRE, sử dụng vòi phun nước và các hành động gây hấn. Manila đã chính thức phản đối, lên án các sự việc này là vi phạm chủ quyền và luật pháp quốc tế. Bắc Kinh bảo vệ hành động của mình là thực thi pháp luật, nhấn mạnh tranh chấp dai dẳng về các tuyên bố chủ quyền hàng hải và rủi ro đối với các hoạt động hậu cần thường nhật.
Bộ quy tắc ứng xử Biển Đông
Các bộ trưởng ngoại giao ASEAN đã nhóm họp tại Bangkok để đánh giá tiến độ thực hiện Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông (COC). Đại biểu Philippines nhắc lại lời kêu gọi về các cơ chế thực thi ràng buộc, trong khi Việt Nam và Malaysia thúc đẩy các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn chống lại sự ép buộc. Trung Quốc duy trì lập trường phản đối trọng tài bên ngoài, nhấn mạnh các tranh chấp cần được giải quyết song phương và cảnh báo chống lại “sự can thiệp từ bên ngoài”, phản ánh sự khác biệt liên tục trong quan điểm.
Các cuộc tham vấn kỹ thuật song song tại Hà Nội đã tái khẳng định thời hạn năm 2026 cho Bộ Quy tắc Ứng xử (COC), với các đại biểu nhấn mạnh việc tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) và sự cần thiết phải ngăn chặn leo thang xung đột. Các cuộc thảo luận một lần nữa nêu bật các sự cố tái diễn tại bãi cạn Scarborough và bãi cạn Second Thomas, củng cố tính cấp thiết của việc ban hành các quy trình an toàn được pháp điển hóa. Bên lề các cuộc trao đổi song phương giữa phái viên Philippines và Trung Quốc được mô tả là thẳng thắn nhưng không đi đến kết luận, phản ánh những khác biệt dai dẳng bất chấp các cuộc đối thoại đang diễn ra.
Nguồn: seatrade-maritime
