Ngày 14/08/2026, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức công bố bộ tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp chuẩn bị cho giai đoạn vận hành chính thức bắt buộc của Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM). Cùng với lộ trình áp dụng hệ thống trao đổi quyền phát thải (EU ETS) đối với vận tải biển, các doanh nghiệp xuất khẩu và logistics Việt Nam cần chủ động ứng phó trước các quy định xanh nghiêm ngặt.
.png)
Ảnh minh họa. Nguồn: Phaata
Hướng dẫn kỹ thuật CBAM giai đoạn chính thức
Theo thông cáo từ Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan châu Âu (DG TAXUD) công bố ngày 14/08/2026, tài liệu hướng dẫn mới tập trung làm rõ phương pháp luận tính toán lượng phát thải nhà kính thực tế (cả phát thải trực tiếp Scope 1 và phát thải gián tiếp Scope 2) phát sinh trong quá trình sản xuất các nhóm mặt hàng chịu sự điều chỉnh của CBAM bao gồm: sắt thép, nhôm, xi măng và phân bón.
Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng trong giai đoạn chính thức, các nhà nhập khẩu tại EU sẽ bắt buộc phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với hàm lượng carbon trong sản phẩm nhập khẩu nếu nước xuất khẩu chưa áp dụng cơ chế định giá carbon tương đương. Việc cung cấp dữ liệu phát thải không đầy đủ hoặc sử dụng giá trị mặc định bất lợi có thể khiến hàng hóa Việt Nam chịu mức thuế phát thải tăng cao khi làm thủ tục thông quan tại các cảng châu Âu.
.png)
Nguồn: European Commission (DG TAXUD) • Đồ họa: Phaata
Phụ phí carbon EU ETS gia tăng áp lực lên chi phí cước biển
Song song với CBAM, quy chế EU ETS đối với ngành hàng hải đã chính thức áp dụng nghĩa vụ nộp chứng chỉ phát thải đối với 50% lượng khí thải của các chuyến tàu vận tải kết nối giữa một cảng ngoài EU và một cảng thuộc EU.
Để bù đắp chi phí tuân thủ carbon, các hãng tàu như Maersk, CMA CGM và Hapag-Lloyd đã đồng loạt áp dụng phụ phí môi trường (EU ETS Surcharge) trên mỗi container, dao động phổ biến từ 100 đến 200 USD/FEU tùy theo tuyến vận chuyển và công nghệ sử dụng nhiên liệu của đội tàu. Điều này trực tiếp làm tăng tổng chi phí logistics đối với các lô hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang các cảng lớn tại châu Âu như Rotterdam, Hamburg hay Antwerp.
Hành động cấp thiết cho doanh nghiệp Việt Nam
Nhằm đảm bảo khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu sang thị trường Liên minh châu Âu, Phaata đưa ra các khuyến nghị hành động cụ thể:
1. Khẩn trương thiết lập hệ thống kiểm kê phát thải: Doanh nghiệp trong nhóm ngành thép, nhôm và vật liệu xây dựng cần phối hợp với các tổ chức kiểm định độc lập để xây dựng báo cáo phát thải khí nhà kính đạt chuẩn quy định của Ủy ban châu Âu.
2. Minh bạch hóa các khoản phụ phí xanh: Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần yêu cầu các công ty forwarder bóc tách rõ ràng các khoản phụ phí môi trường (EU ETS Surcharge, FuelEU Maritime) trên bảng báo giá cước để kiểm soát chính xác chi phí vận chuyển.
3. Chuyển dịch chuỗi cung ứng theo hướng bền vững: Chủ động đầu tư công nghệ sản xuất giảm phát thải và lựa chọn các hãng tàu sử dụng tàu nhiên liệu kép (Dual-fuel LNG/Methanol) nhằm giảm thiểu mức phụ phí carbon hàng hải phải gánh chịu trong dài hạn.
