Hành trình 70 năm Vận tải thủy Việt Nam và khát vọng, cơ hội mới

Hành trình 70 năm Vận tải thủy Việt Nam và khát vọng, cơ hội mới

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta luôn gắn liền với những dòng sông di sản và những hải trình vươn xa. Trong dòng chảy vĩ đại ấy, ngành Vận tải thủy nước nhà đã viết nên những trang sử vàng chói lọi, được đúc kết bằng trí tuệ, mồ hôi và cả máu xương của biết bao thế hệ đi trước. Chặng đường 70 năm ngành Vận tải thủy Việt Nam (11/8/1956 - 11/8/2026) là một hành trình liên tục, nối liền quá khứ gian lao với tầm vóc của một quốc gia biển hiện đại ngày nay.

Tàu "Quyết Thắng" trong “bộ ba” đội tàu huyền thoại: Giải Phóng - Tự Lực - Quyết Thắng của lực lượng vận tải thủy thời chiến.

Nền móng đầu tiên của ngành Giao thông Công chính được định hình từ ngày 28/8/1945, khi Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra tuyên cáo quản lý các lĩnh vực nước nhà. Mười một năm sau, ngày 11/8/1956, Bộ Giao thông Công chính ban hành Quyết định số 70/NĐ thành lập Cục Vận tải thủy (tiền thân cơ quan quản lý vận tải đường biển - đường sông), đánh dấu mốc thời gian hình thành ngành giao thông sông - biển. 

Năm 1956, chính là điểm xuất phát lịch sử, đặt nền móng quản lý toàn diện cho cả hai lĩnh vực cốt lõi sau này: Đường thủy nội địa (đường sông) và Hàng hải (đường biển), quản lý từ luồng lạch, cảng bến, vận tải quốc doanh đến xây dựng xưởng đóng sửa tàu… 

Cục Vận tải thủy năm xưa đã góp phần gánh vác sứ mệnh mở lối cho mạch máu giao thông nước nhà. Trải qua bảy thập kỷ, với nhiều lần điều chỉnh mô hình tổ chức, chia tách, hợp nhất, thay đổi tên gọi… để đáp ứng từng giai đoạn cách mạng, ngày 11/8/1956 vẫn vẹn nguyên giá trị cội nguồn, là điểm tựa tinh thần vững chắc để toàn ngành vận tải thủy kiên cường tiến bước. 

Bản hùng ca trên những luồng tuyến thời chiến

Chặng đường oanh liệt nhất của ngành Vận tải thủy gắn liền với những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đặc biệt là giai đoạn 1965 - 1975. Luồng tuyến sông - biển khi ấy trở thành tọa độ trọng điểm của bom đạn, bị bủa vây dày đặc bởi thủy lôi và bom từ trường nhằm phong tỏa tuyến chi viện chiến lược. 

Dưới mái nhà chung Cục Vận tải thủy, lực lượng vận tải sông và biển đã hợp thành mạng lưới hậu cùng sông nước kiên cường. Khẩu hiệu "Tàu chưa thông, không tiếc máu xương" trở thành lời thề sắt đá vang vọng khắp các cửa sông, bến bãi. Bên cạnh những chiến sĩ rà phá bom mìn thầm lặng, những người thợ cắm tiêu mở lối dưới mưa bom, lực lượng vận tải thủy với “bộ ba” đội tàu huyền thoại Giải Phóng - Tự Lực - Quyết Thắng đã đi vào sử sách hào hùng. 

Vượt qua hàng ngàn trận oanh kích, các đội tàu đã lập nên những kỳ tích phi thường trong các chiến dịch lớn như VT5, vận chuyển hàng vạn tấn lương thực, vũ khí, xăng dầu chi viện cho chiến trường miền Nam. 

Từ những chuyến tàu mở luồng Đông Bắc tiến ra hải trình quốc tế, đến những con tàu dũng cảm chở tên lửa SAM2 tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tất cả đã dệt nên tượng đài bất tử về lòng yêu nước. Nhiều con tàu đã vĩnh viễn nằm lại lòng biển, hàng trăm sĩ quan, thuyền viên đã ngã xuống khi tuổi đời còn phơi phới thanh xuân. Sự hy sinh vô giá ấy đã giữ cho mạch máu sông - biển của Tổ quốc chưa bao giờ ngắt quãng. 

Cuộc chuyển mình bứt phá của lực lượng vận tải sông - biển

Sau năm 1975, ngành Vận tải thủy bước vào công cuộc tái thiết đất nước từ muôn vàn thiếu thốn, với những chiếc tàu sông thô sơ, thuyền gỗ, xà lan cũ kỹ, tàu xi măng lưới thép hay những con tàu biển nhỏ bé, đơn độc…  Giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế đã mang lại diện mạo hoàn toàn mới, hệ thống tàu sông hàng chục vạn chiếc được cơ giới hóa, các đoàn sà lan và tàu tự hành trọng tải lớn xuất hiện dày đặc trên các hành lang đường thủy huyết mạch các vùng đồng bằng sông Hồng và ĐBSCL, giữ vai trò xương sống trong vận tải hàng hóa khối lượng lớn, “chia lửa” hiệu quả cho đường bộ.

Dần dần, đội tàu biển quốc gia phát triển vượt bậc cả về quy mô và trọng tải. Đến nay, với gần 2.000 tàu hiện đại, từ tàu container, tàu chở dầu, hóa chất đến tàu hàng rời cỡ lớn - đội tàu Việt Nam đã kiêu hãnh cắm cờ Tổ quốc trên các hải trình quốc tế. Việc đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) giúp các doanh nghiệp Việt Nam hội nhập sâu, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng logistics toàn cầu. 

Cụm công trình âu tàu và kênh đào đường thủy quốc gia Nghĩa Hưng (tỉnh Ninh Bình) được đầu tư xây dựng để kết nối giao thông sông - biển. Ảnh internet.

Tiên phong thực hiện chủ trương xã hội hóa đầu tư

Đi đôi với sự lớn mạnh của phương tiện thủy, tàu biển là cuộc cách mạng sâu sắc trong tư duy quản lý nhà nước. Ngành Vận tải thủy, gồm cả hàng hải và đường thủy nội địa, đã tiên phong thực hiện chủ trương chiến lược của Đảng: Tách bạch hoàn toàn chức năng quản lý nhà nước khỏi hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. 

Giai đoạn Nhà nước vừa làm chính sách vừa trực tiếp điều hành kinh tế đã chính thức khép lại. Mô hình quản lý hiện đại xác định rõ: Cơ quan quản lý nhà nước không làm những việc cụ thể thay cho doanh nghiệp, chỉ tập trung nguồn lực vào công tác xây dựng quy hoạch chiến lược, hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế pháp lý, kiểm tra và giám sát để tạo môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng. 

Sự chuyển dịch này đã rất cần thiết để tận dụng tối đa các nguồn lực xã hội, đặc biệt là khối kinh tế tư nhân. Việc Nhà nước tạo hành lang thông thoáng và trao quyền chủ động cho tư nhân đã trở thành chìa khóa then chốt. Thực tế cho thấy, so với một số lĩnh vực khác, lĩnh vực giao thông thủy (hàng hải, đường thủy) có sự tham gia sớm, sâu rộng của lực lượng kinh tế, doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Từ hệ thống cảng biển nước sâu tầm cỡ thế giới, cảng thủy nội địa, cảng cạn logistics hiện đại cho đến những đội tàu sông, tàu biển vận tải quốc tế và các nhà máy đóng tàu tiên tiến ngày nay đều ghi dấu ấn đậm nét của doanh nghiệp tư nhân, khẳng định năng lực cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế. 

Phương tiện thủy neo đậu tại một cảng biển khu vực Hải Phòng để xếp dỡ hàng hóa.

Điểm tựa vững chắc cho khát vọng kinh tế biển

70 năm nhìn lại (11/8/1956 - 11/8/2026) là một hành trình đầy gian khổ nhưng vô cùng vinh quang. Quá khứ anh hùng của “bộ ba” đội tàu: Giải Phóng - Tự Lực - Quyết Thắng, mồ hôi của những người thợ đóng tàu và xương máu của các thuyền viên giữ luồng năm xưa chính là bệ phóng tinh thần vô giá để thế hệ hôm nay tiếp bước. 

Đứng trước kỷ nguyên số và xu hướng chuyển dịch xanh, tinh thần và hành trình từ dấu mốc lịch sử 11/8/1956 - ngày thành lập Cục Vận tải thủy, tiếp tục là ngọn hải đăng soi đường, Nghị quyết số 36 - NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là kim chỉ nam cho hành trình tiếp tục phát triển bền vững hệ thống giao thông thủy Việt Nam - hệ thống tổng thể, không tách rời đường thủy nội địa và hàng hải của đất nước. 

Dưới sự định hướng của một Nhà nước kiến tạo và sức mạnh bứt phá của khối doanh nghiệp tư nhân, hệ thống giao thông thủy Việt Nam giờ đây đang tiến nhanh theo hướng hiện đại, xanh hóa và tối ưu hóa logistics để trở thành nền tảng vững chắc cho khát vọng phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Trong bối cảnh mới, từ Cục Vận tải thủy (Bộ Giao thông Công chính) năm xưa đến Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng) giai đoạn hiện nay, cùng với sự tổ chức lại mô hình quản lý hệ thống giao thông thủy của đất nước, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa, quy hoạch tổng thể kết cấu hạ tầng hàng hải (thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050), đầu tư phát triển không tách rời giữa đường thủy nội địa và hàng hải, với đường bộ, đường sắt… là sự đổi mới, cơ hội mới để khơi dậy, khai thác tốt nhất tiềm năng to lớn của hệ thống sông - biển của đất nước.

Hành trình bảy thập kỷ qua, những dòng sông và bến cảng quê hương không chỉ chở nặng phù sa và hàng hóa mà còn chở cả lịch sử hào hùng của các thế hệ đi trước để làm bệ phóng cho thế hệ hôm nay đưa khát vọng kinh tế biển Việt Nam tự tin rẽ sóng, vươn mình ra đại dương bao la.

Nguồn: tapchixaydung