Số hóa cảng biển, “mở đường” cho hàng Việt vươn xa
Theo ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC), chuyển đổi số không chỉ giúp cảng biển vận hành nhanh, chính xác hơn mà còn mở ra năng lực cạnh tranh mới cho doanh nghiệp.
Khi dữ liệu được biến thành năng suất, công nghệ thành chất lượng dịch vụ, những cảng biển thông minh sẽ góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics và đưa hàng Việt đi xa hơn.
Cảng nước sâu chỉ thực sự phát huy giá trị khi thu hút được các hãng tàu lớn, hình thành nguồn hàng ổn định và kéo theo hệ sinh thái logistics phát triển phía sau.
Mỗi mét cầu bến, thiết bị được đầu tư đều nhằm giảm chi phí logistics
Với doanh nghiệp ngành giao thông, tinh thần "Đi trước mở đường" không chỉ là khẩu hiệu mà như mệnh lệnh từ thực tiễn sản xuất. Tại VIMC, tinh thần này đã được đúc kết và chuyển hóa thành văn hóa doanh nghiệp như thế nào, để mỗi người lao động đều tự hào mình là một "người mở đường", thưa ông?
"Đi trước mở đường" với chúng tôi không chỉ là khai thác những gì đã có, mà phải nhìn thấy nhu cầu của nền kinh tế trong tương lai để chuẩn bị năng lực từ hôm nay.
Nếu không chủ động đầu tư hạ tầng, đổi mới công nghệ và tổ chức hiệu quả chuỗi logistics, hàng hóa Việt Nam sẽ tiếp tục phải đi vòng, doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí và thời gian.
"Người mở đường" hôm nay có thể là kỹ sư bám công trường giữa thời tiết khắc nghiệt, thuyền trưởng điều động tàu qua những tuyến hàng hải phức tạp, công nhân vận hành thiết bị chính xác, hay cán bộ mạnh dạn đề xuất cách làm mới, chuyên viên số hóa quy trình. Mỗi sáng kiến, dù lớn hay nhỏ, đều có thể tạo ra giá trị cho doanh nghiệp và khách hàng.
Và người giao thông còn có sự "dũng cảm, thông minh, sáng tạo", ví như xây dựng những cảng nước sâu đón được các siêu tàu lớn nhất thế giới?
Thực ra, đằng sau những con tàu hàng trăm nghìn tấn cập cảng an toàn là quá trình dài khảo sát, quy hoạch, đầu tư, nạo vét, xây dựng hạ tầng, tổ chức luồng tuyến, đầu tư thiết bị và quan trọng nhất là tích lũy năng lực của con người.
Với những cảng nước sâu như Cái Mép - Thị Vải hay Lạch Huyện, thách thức càng lớn. Một cảng cửa ngõ quốc tế không chỉ cần cầu tàu, mà phải có luồng đủ sâu, vùng quay trở, kết cấu bến, thiết bị phù hợp với tàu lớn và hệ thống giao thông kết nối đồng bộ.
Chúng tôi nhìn những dự án này không chỉ là những công trình cảng, mà là mắt xích trong hệ thống logistics quốc gia. Mỗi mét cầu bến, thiết bị được đầu tư, mỗi quy trình khai thác được cải tiến đều hướng tới mục tiêu giảm chi phí logistics, rút ngắn hành trình hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Nhưng xây được cảng mới chỉ là bước đầu. Cảng nước sâu chỉ thực sự phát huy giá trị khi thu hút được các hãng tàu lớn, hình thành nguồn hàng ổn định và kéo theo hệ sinh thái logistics phát triển phía sau.
Sau mỗi dự án, chúng tôi càng thấm thía rằng: dũng cảm để quyết định, thông minh để lựa chọn và sáng tạo để biến hạ tầng thành năng lực cạnh tranh. Người mở đường không chỉ xây con đường, mà phải làm cho con đường ấy có người đi và đi ngày càng xa.
Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ cũng đang được kỳ vọng sẽ là "cú hích" đưa Việt Nam trở thành trung tâm hàng hải của khu vực và thế giới. Tinh thần của người làm giao thông thời kỳ mới đã được truyền lửa như thế nào ở dự án này, thưa ông?
Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất về Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ là làm thế nào để từ một dự án hạ tầng có thể hình thành hệ sinh thái hàng hải đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế. Xây được cảng đã khó, để các hãng tàu lựa chọn cảng, để hàng hóa đến cảng và để hệ sinh thái logistics phát triển quanh cảng còn khó hơn.
Ngày 29/4/2026, liên danh gồm VIMC, Cảng Sài Gòn và TIL – đơn vị thuộc MSC – đã được trao quyết định chấp thuận nhà đầu tư dự án. Tổng mức đầu tư dự kiến của dự án là 128.873 tỷ đồng, được phân kỳ đầu tư trong giai đoạn 2026–2045.
Ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Hàng hải Việt Nam.
Đây không phải một quyết định đầu tư ngắn hạn mà là cam kết cho một tầm nhìn nhiều thập kỷ. Chúng tôi ý thức rõ, Cần Giờ sẽ phải cạnh tranh với những trung tâm hàng hải đã có vị thế rất lâu đời trong khu vực. Vì vậy, tư duy "xây cảng rồi chờ hàng" không còn phù hợp. Cách tiếp cận của chúng tôi phải là chủ động tìm nguồn hàng, xây dựng mạng lưới kết nối và hình thành hệ sinh thái logistics đủ mạnh để duy trì nguồn hàng dài hạn.
Trăn trở nữa là làm sao phát triển dự án theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, hài hòa với môi trường tự nhiên của Cần Giờ.
Tôi nghĩ tinh thần "Đi trước mở đường" trong dự án này là dám nhìn xa hơn một nhiệm kỳ đầu tư. Người đi trước phải chấp nhận làm những việc mà kết quả đầy đủ có thể chỉ đến sau nhiều năm. Vì vậy, chúng ta càng phải làm bằng tư duy khoa học, thận trọng trong từng quyết định và bằng khát vọng đủ lớn. Nếu thành công, Cần Giờ không chỉ là một cảng biển mà có thể là cánh cửa mới để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu, khẳng định năng lực phát triển kinh tế từ biển.
Đó cũng là cách VIMC thực hiện tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TW: đi đầu nhưng phải hiệu quả, dám làm nhưng phải có trách nhiệm và đầu tư cho tương lai nhưng phải tạo ra giá trị thực cho đất nước.
VIMC triển khai mô hình cảng thông minh tại các đơn vị thành viên, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới quản trị và phát triển bền vững.
Công nghệ giúp con người nhìn xa hơn, làm việc hiệu quả hơn
Làm hạ tầng thời nay không chỉ cần sức người mà cần công nghệ. Theo ông, việc doanh nghiệp đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số, thiết bị hiện đại có phải là cách để thực hiện tinh thần thông minh, sáng tạo trong thời đại mới?
Khi một con tàu cập cảng, sau những cánh tay cẩu liên tục nâng hạ container là hệ thống phải phối hợp chính xác. Tàu đến lúc nào, cầu bến nào sẵn sàng, container được xếp ở đâu, thiết bị nào cần điều động và cách làm hàng nào hiệu quả nhất đều phải được tính toán trước.
Một khâu chậm lại cũng có thể ảnh hưởng đến cả quá trình. Vì vậy, nếu cảng biển là cánh cửa đưa nền kinh tế ra thế giới, thì công nghệ chính là công cụ giúp cánh cửa ấy mở nhanh hơn, vận hành chính xác và cạnh tranh tốt hơn.
Đó là lý do VIMC xác định chuyển đổi số là một phần cốt lõi trong chiến lược phát triển. Chúng tôi quán triệt và triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới quản trị và phát triển bền vững.
Chuyển đổi số phải bắt đầu từ những công việc cụ thể tại cầu cảng, bãi container, phòng điều độ và bộ phận phục vụ khách hàng. Công nghệ phải giải quyết được những vấn đề thực tế. Đổi mới sáng tạo phải tạo ra kết quả rõ ràng, có thể đo lường bằng năng suất, thời gian, chi phí hoặc chất lượng dịch vụ.
Một cảng hiện đại phải có khả năng điều hành nhanh và chính xác. Dữ liệu giúp người quản lý biết tàu sẽ đến khi nào, lượng hàng dự kiến bao nhiêu, thiết bị nào cần bố trí và bãi cảng còn khả năng tiếp nhận đến đâu. Khi thông tin được cập nhật liên tục, doanh nghiệp có thể chủ động xử lý thay vì chờ vấn đề xảy ra.
Trên cơ sở đó, chúng tôi đang triển khai mô hình cảng thông minh tại các đơn vị thành viên. Các giải pháp như SmartGate, AutoGate, thanh toán điện tử và lệnh giao hàng điện tử giúp giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian chờ và hạn chế giao dịch thủ công.
Dữ liệu giữa cảng biển, vận tải biển và logistics cũng từng bước được kết nối để hỗ trợ điều hành, dự báo và ra quyết định nhanh hơn.
Tuy nhiên, chuyển đổi số đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị, chuẩn hóa quy trình, xây dựng kỷ luật dữ liệu và đào tạo người lao động làm chủ công nghệ. Vì vậy, chúng tôi gắn đầu tư công nghệ với an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng.
Chúng tôi luôn khuyến khích cán bộ, người lao động dám nghĩ, dám làm và thử nghiệm có kiểm soát những giải pháp mới. Đồng thời, phát huy sáng kiến từ những người trực tiếp làm việc tại cảng, trên tàu và trong chuỗi logistics.
Công nghệ không thay thế con người. Công nghệ giúp con người nhìn xa hơn, quyết định nhanh hơn và làm việc hiệu quả hơn. Sự sáng tạo của người làm hàng hải hôm nay là biến dữ liệu thành năng suất, biến công nghệ thành chất lượng dịch vụ và từng bước xây dựng mỗi cảng biển thành một mắt xích thông minh, hiệu quả trong chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh ấy, có điều gì ông muốn gửi gắm đến các thế hệ hôm nay, để tự tin mở ra những hải trình mới, đưa vị thế Việt Nam vươn tầm thế giới?
Biển luôn còn những vùng nước chưa được khám phá. Cũng như vậy, mỗi thế hệ đều có hải trình mới mà thế hệ trước chưa thể đi hết.
Tôi muốn nhắn gửi người trẻ hôm nay hãy tự hào về truyền thống hàng hải Việt Nam, nhưng đừng bằng lòng với những gì đã đạt được. Hãy dũng cảm nhận việc khó, làm việc bằng tư duy khoa học, chủ động đổi mới và tạo ra những giá trị cụ thể cho đất nước.
Thế hệ đi trước đã xây dựng nền móng trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Họ duy trì các tuyến vận tải, bến cảng, đội tàu và luồng hàng hải của đất nước.
Thế hệ hôm nay phải tiếp tục phát triển những nền móng đó trong một môi trường cạnh tranh hoàn toàn mới. Tàu ngày càng lớn, chuỗi cung ứng yêu cầu tốc độ cao hơn, công nghệ thay đổi từng ngày, trong khi các tiêu chuẩn về môi trường và chất lượng dịch vụ ngày càng cao.
Bởi thế, chúng ta phải học nhanh hơn, hợp tác rộng hơn, quản trị minh bạch hơn và biến những sáng kiến từ thực tế thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Nguồn: Baoxaydung
