Trước yêu cầu kỹ thuật khắt khe từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và các tiêu chí ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) toàn cầu, các cảng biển và nhà máy đóng tàu Việt Nam không thể tiếp tục mô hình tăng trưởng tiêu tốn tài nguyên. Bộ ba công cụ “JIT, 5S và Kaizen” là chìa khóa để giải quyết vấn đề trên.
.jpeg)
Hệ thống cảng biển góp phần thúc đẩy kinh tế biển phát triển.
5S tại cảng biển và nhà máy đóng tàu
Bộ ba công cụ quản trị “JIT, 5S và Kaizen”, như đã đề cập trong bài “Tối ưu hóa hoạt động logistics bằng bộ ba công cụ JIT, 5S và Kaizen hướng tới ESG”, là giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quản trị logistics tinh gọn (Lean Logistics), thực thi các chuẩn mực ESG (Environmental - Social - Governance: Môi trường - Xã hội - Quản trị) toàn cầu.
Trong phân ngành trụ cột của kinh tế hàng hải, gồm quản lý khai thác cảng biển và công nghiệp đóng tàu, việc ứng dụng bộ ba công cụ này xuất xứ từ Nhật Bản nói trên chính là bước đi cần thiết, là chìa khóa giúp định hình các "Cảng xanh" (Green Port) và "Nhà máy đóng tàu tinh gọn" (Lean Shipbuilding).
Cảng biển và nhà máy đóng tàu là những môi trường vận hành quy mô lớn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn và lãng phí không gian. Việc thực hành 5S (Seiri - Sàng lọc, Seiton - Sắp xếp, Seiso - Sạch sẽ, Seiketsu - Săn sóc, Shitsuke - Sẵn sàng) đóng vai trò tạo lập "trật tự vận hành mới".
Có thể thấy tại cảng biển, quá trình "Sàng lọc" và "Sắp xếp" giúp chuẩn hóa sơ đồ bãi container theo luồng luân chuyển của xe đầu kéo, phân định rõ khu vực chứa container hàng, container lạnh và vỏ rỗng. Chuẩn hóa vị trí đỗ thiết bị nâng hạ (cẩu e-RTG, e-STS) có thể giúp giải phóng từ 15% đến 20% diện tích bãi khả dụng, đồng thời cắt giảm tối đa thời gian xe chạy rỗng tìm container. "Sạch sẽ" và "Săn sóc" giúp kiểm soát bảo dưỡng thiết bị, kịp thời ngăn chặn tình trạng rò rỉ dầu nhớt ra vùng nước cảng, bảo vệ hệ sinh thái biển.
Còn tại nhà máy đóng tàu, đối với các xưởng gia công cơ khí nặng thì 5S là nguyên tắc sống còn. Việc phân loại phế liệu thép tấm, thu gom sơn ít hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và quy hoạch vị trí máy cắt CNC giúp loại bỏ rác thải nguy hại. Quan trọng hơn, kỷ luật 5S và trang bị bảo hộ lao động (PPE) giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ tai nạn lao động, trực tiếp đáp ứng tiêu chí an toàn cho con người (tiêu chí S - Social trong ESG).
E-Port (Cảng điện tử) là hệ thống cổng thông tin trực tuyến dùng trong ngành logistics và khai thác cảng. E-port cho phép khách hàng, chủ hàng, công ty vận tải làm thủ giao nhận container và thanh toán phí trực tuyến (không cần đến trực tiếp cảng hay dùng giấy tờ thủ công). Chức năng chính của e-port: Khai báo điện tử (Đăng ký thông tin giao nhận container, làm lệnh xuất/nhập tàu); Thanh toán trực tuyến (Tra cứu cước phí và nộp tiền qua hệ thống ngân hàng liên kết); tra cứu dữ liệu (Theo dõi lịch tàu, tình trạng container, kiểm tra lô hàng theo thời gian thực). | E-DO (Lệnh giao hàng điện tử) dùng trong ngành xuất nhập khẩu và logistics nhằm thay thế cho lệnh giao hàng giấy truyền thống. Chứng từ số hóa được hãng tàu hoặc đại lý hãng tàu phát hành qua hệ thống trực tuyến hoặc gửi qua email (dưới dạng file PDF) cho người nhận hàng.
|
.jpeg)
Nhà máy Đóng tàu Hạ Long.
Just-In-Time: Rút ngắn thời gian tàu nằm bến và chu kỳ đóng tàu
Triết lý Just-In-Time (JIT - "Vừa đúng lúc") trong ngành khai thác cảng biển và đóng tàu hướng tới việc triệt tiêu "thời gian chết" và tồn kho vật tư dư thừa.
Trong khai thác cảng biển, việc ứng dụng JIT có thể thấy rõ qua thực tế hiện nay, nhiều tàu biển phải neo chờ nhiều ngày tại luồng hàng hải do cảng bị quá tải, gây tiêu hao hàng trăm tấn nhiên liệu và phát thải lượng lớn khí nhà kính. Áp dụng JIT thông qua kết nối dữ liệu hành trình thời gian thực (AIS/VTS) giữa hải quan, cảng biển và hãng tàu cho phép tàu biển điều chỉnh tốc độ cập bến "vừa đúng lúc" khi cầu cảng sẵn sàng.
Đồng thời, việc triển khai hải quan số, e-Port (cảng điện tử) và e-DO (lệnh giao hàng điện tử) giúp giải phóng xe container chặng cuối nhanh chóng, rút ngắn thời gian tàu nằm bến từ 20 - 30%, trực tiếp đóng góp vào mục tiêu cắt giảm dấu chân carbon (tiêu chí E trong ESG).
Trong công nghiệp đóng tàu, ứng dụng JIT có thể thấy rất rõ, khi đóng mới một con tàu đòi hỏi hàng vạn chi tiết, vật tư từ thép tấm, máy chính đến hệ thống ống, sơn chống ăn mòn, thiết bị nghi khí hàng hải… Áp dụng JIT giúp điều phối vật tư cập triền đà/đốc… "vừa đúng lúc" theo tiến độ lắp ráp từng phân đoạn. Điều này giúp nhà máy giảm thiểu việc “giam” nguồn vốn lưu động vào hàng tồn kho, tránh tình trạng thép tấm bị gỉ sét do để ngoài trời quá lâu, tối ưu hóa dòng tiền và rút ngắn tổng chu kỳ đóng tàu.
Kaizen - Động cơ chuyển đổi số và văn hóa quản trị từ cấp cơ sở
Dù 5S và JIT tạo ra khung vận hành ưu việt, nhưng Kaizen (Cải tiến liên tục) mới là động cơ duy trì tính bền vững. Trong khai thác cảng và đóng tàu, sức mạnh Kaizen đến từ lực lượng lao động trực tiếp, đó là công nhân bốc xếp, thợ cẩu, hàn, vỏ, sơn... Thông qua việc khuyến khích các sáng kiến nhỏ, ví dụ như cải tiến góc quay của cẩu kẹp container để tiết kiệm 5 giây mỗi lượt cẩu, hay sáng chế gá kẹp nâng cao độ chính xác khi hàn vỏ tàu, Kaizen tạo ra môi trường làm việc cởi mở, nơi người lao động được tôn trọng và phát huy sáng kiến.
Đặc biệt, Kaizen đòi hỏi mọi cải tiến phải dựa trên dữ liệu thực tế chứ không dựa trên tính ước lệ. Khi các sáng kiến Kaizen được tài liệu hóa và tích hợp vào Hệ thống quản trị cảng hoặc Hệ thống quản trị nhà máy, doanh nghiệp sẽ xây dựng được quy trình vận hành minh bạch, dữ liệu phát thải "sạch" phục vụ cho việc lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính và đáp ứng tiêu chuẩn Quản trị minh bạch (G - Governance trong ESG).
.jpeg)
Kinh tế biển Việt Nam bứt phá hướng tới phát triển xanh và bền vững.
Nền tảng vững chắc cho chiến lược cảng xanh và nhà máy xanh
Các cảng biển nếu được duy trì tốt 5S và JIT sẽ giảm thiểu ùn tắc giao thông đô thị, giảm phát thải khí nhà kính từ tàu biển và xe tải. Các nhà máy đóng tàu thực hành chuẩn xác JIT và Kaizen sẽ tối ưu hóa sử dụng nguyên vật liệu, giảm phế liệu thép và nâng cao năng suất lao động.
Hành trình xanh hóa ngành hàng hải và công nghiệp đóng tàu Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án thay mới toàn bộ hạ tầng hàng chục, hàng trăm triệu USD. ESG là mục tiêu dài hạn, nhưng 5S, JIT và Kaizen chính là bộ công cụ thực thi hàng ngày ngắn nhất, thực dụng nhất.
Xanh hóa không phải là điểm đến cố định, mà là một quá trình cải tiến không ngừng. Bộ ba công cụ 5S, JIT và Kaizen đã chứng minh giá trị vượt thời gian: Từ quản trị kho bãi tinh gọn cho đến nâng tầm khai thác cảng biển và đóng tàu. Việc kiên trì thực hành bộ ba công cụ này không chỉ giúp cắt giảm lãng phí và triệt tiêu phát thải, mà quan trọng hơn là kiến tạo một văn hóa quản trị minh bạch, nhân văn và chuẩn mực, là nền tảng cốt lõi để kinh tế biển Việt Nam bứt phá bền vững trong kỷ nguyên xanh.
Nguồn: Tapchixaydung
