Việc sửa đổi, hoàn thiện chế định bảo hiểm hàng hải trong Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong quá trình hiện đại hóa khung pháp lý hàng hải, đáp ứng yêu cầu hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành vận tải biển Việt Nam.
Theo các chuyên gia pháp lý và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hàng hải, bảo hiểm hàng hải không chỉ là công cụ phân tán rủi ro mà còn là một cấu phần cốt lõi của chuỗi dịch vụ hàng hải quốc tế, gắn liền với hoạt động vận tải biển, logistics, tài trợ thương mại và bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu. Vì vậy, việc xây dựng một chế định bảo hiểm chuyên biệt, tiệm cận thông lệ quốc tế sẽ góp phần hoàn thiện thể chế pháp luật về hàng hải theo hướng đồng bộ, minh bạch và hiện đại.
Đáng chú ý, nhiều ý kiến góp ý đối với dự thảo đề xuất bổ sung các nguyên tắc nền tảng của bảo hiểm hàng hải đã được thừa nhận rộng rãi trong thực tiễn quốc tế, như nguyên tắc thiện chí tuyệt đối, nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin, cơ chế xử lý vi phạm nghĩa vụ hợp đồng bảo hiểm và việc thừa nhận áp dụng các điều kiện bảo hiểm, tập quán hàng hải quốc tế trong trường hợp các bên có thỏa thuận.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, việc luật hóa các nguyên tắc này không chỉ góp phần giảm thiểu tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm mà còn tạo cơ sở pháp lý thuận lợi để phát triển thị trường bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm, bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu (P&I), đồng thời nâng cao khả năng thu hút các tổ chức bảo hiểm và tài chính quốc tế tham gia thị trường Việt Nam.
Trong bối cảnh vận tải biển toàn cầu đang chịu tác động từ những biến động địa chính trị, yêu cầu chuyển đổi xanh và các chuẩn mực quốc tế ngày càng khắt khe, việc hoàn thiện chế định bảo hiểm hàng hải được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm tăng cường khả năng quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, bảo đảm an toàn chuỗi cung ứng và nâng cao sức chống chịu của ngành hàng hải Việt Nam trước các biến động của thị trường quốc tế.
Mặc dù cơ quan soạn thảo hiện vẫn giữ quan điểm chỉ quy định các nguyên tắc chung trong Bộ luật và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết, song nhiều chuyên gia cho rằng các nguyên tắc cốt lõi của bảo hiểm hàng hải cần được ghi nhận trực tiếp trong luật để bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, nâng cao khả năng dự báo và tăng mức độ tương thích với các chuẩn mực pháp lý quốc tế. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Việt Nam từng bước xây dựng thị trường dịch vụ hàng hải hiện đại, phát triển trung tâm logistics và trung tâm tài chính hàng hải có sức cạnh tranh trong khu vực.
Qua nghiên cứu Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, có thể thấy việc dành một chương riêng quy định về bảo hiểm hàng hải và bảo hiểm đường thủy nội địa là cần thiết, phù hợp với chủ trương hoàn thiện thể chế về kinh tế biển theo Nghị quyết số 36-NQ/TW và yêu cầu hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo hiện vẫn chủ yếu mang tính nguyên tắc, chưa phản ánh đầy đủ những đặc thù của quan hệ bảo hiểm hàng hải cũng như chưa tiệm cận với các chuẩn mực pháp lý và thông lệ quốc tế đang được áp dụng rộng rãi.
Thực tiễn hoạt động vận tải biển quốc tế cho thấy bảo hiểm hàng hải là một chế định có tính chuyên ngành cao, gắn liền với hoạt động khai thác tàu biển, vận chuyển hàng hóa, trách nhiệm dân sự của chủ tàu và quản trị rủi ro hàng hải. Hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia có ngành hàng hải phát triển đều quy định tương đối đầy đủ các nguyên tắc đặc thù của hợp đồng bảo hiểm hàng hải, như nguyên tắc thiện chí tuyệt đối, nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin của bên được bảo hiểm, cơ chế xử lý khi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, quyền thế quyền của doanh nghiệp bảo hiểm, cũng như việc áp dụng các điều kiện bảo hiểm và tập quán quốc tế.
Trong khi đó, dự thảo chưa quy định hoặc chưa có định hướng rõ đối với các nguyên tắc cơ bản nêu trên. Điều này có thể dẫn đến việc phải áp dụng hoàn toàn các quy định chung của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, chưa phản ánh đầy đủ tính đặc thù của bảo hiểm hàng hải và có thể phát sinh những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện, đặc biệt đối với các hợp đồng có yếu tố nước ngoài.
Đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung các quy định mang tính nguyên tắc về bảo hiểm hàng hải ngay trong Bộ luật, bao gồm:
Mặc dù dự thảo giải trình theo hướng các nội dung chi tiết sẽ được quy định tại văn bản hướng dẫn thi hành, tuy nhiên, đối với những nguyên tắc cốt lõi của chế định bảo hiểm hàng hải, cần được ghi nhận ngay trong Bộ luật để bảo đảm tính ổn định, minh bạch và dự báo của pháp luật. Đây cũng là cách tiếp cận được nhiều quốc gia áp dụng nhằm tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển của thị trường bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm, bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu (P&I) và các dịch vụ tài chính hàng hải.
Việc hoàn thiện các quy định theo hướng nêu trên sẽ góp phần nâng cao tính tương thích của pháp luật Việt Nam với thông lệ hàng hải quốc tế, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động của doanh nghiệp vận tải biển, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp logistics và các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng hải Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Nguồn tham khảo: VnEconomy
