Khơi dậy tinh thần, bản lĩnh Bạch Thái Bưởi trong thực hiện nghị quyết Trung ương về phát triển kinh tế biển
Hơn một thế kỷ trước, doanh nhân kiệt xuất Bạch Thái Bưởi đã vượt lên mọi trở ngại để trở thành “Vua tàu thủy" đầu tiên của nước nhà. Bản lĩnh, trí tuệ của doanh nhân tiền bối Bạch Thái Bưởi là bài học lịch sử, động lực tinh thần để chúng ta kiên trì thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.
.jpeg)
Doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874 - 1932).
Bản lĩnh Bạch Thái Bưởi - Từ tay trắng đến người hùng trên mặt trận kinh tế
Hơn một thế kỷ trước, trên những dòng sông xứ Bắc và vùng hải phận Đông Bắc Việt Nam, có một câu khẩu hiệu đã làm thức tỉnh tinh thần tự tôn của người dân ta: "Người Việt Nam đi tàu Việt Nam". Đó là lời kêu gọi lịch sử của doanh nhân Bạch Thái Bưởi - bậc tiền bối kiệt xuất, người được tôn vinh là "Vua tàu thủy" đầu tiên của nước nhà.
Nhìn lại lịch sử, hành trình lập nghiệp của doanh nhân Bạch Thái Bưởi không đơn thuần là một câu chuyện kinh doanh thành công. Đó là bài học vô giá về tinh thần tự lực cánh sinh, ý chí quật cường và lòng tự hào dân tộc. Những giá trị cốt lõi đó mang tính thời đại sâu sắc khi vận dụng vào thực tiễn bức tranh phát triển kinh tế tư nhân hiện nay, đặc biệt là trong lĩnh vực hàng hải - đường thủy theo các chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874 - 1932) sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo họ Đỗ tại Hà Đông (nay là phường Hà Đông, TP Hà Nội). Cha mất sớm, cuộc đời ông bước sang trang mới khi được một nhà giàu họ Bạch nhận nuôi và cho ăn học, từ đó đổi sang họ Bạch. Xuất thân từ một người làm thuê, làm thư ký cho hãng buôn Pháp, nhưng ông không bị sự hào nhoáng theo cách phương Tây làm choáng ngợp mà âm thầm học hỏi phương thức quản lý, tổ chức kinh doanh của họ.
Bước vào thương trường từ hai bàn tay trắng, ông trải qua nhiều thăng trầm, từ cung cấp tà-vẹt gỗ cho dự án xây dựng cầu Doumer (cầu Long Biên), mở tiệm cầm đồ, thầu thuế chợ đến khai thác mỏ.
Thời điểm lịch sử làm nên tên tuổi Bạch Thái Bưởi là vào năm 1909, khi ông quyết định tách ra khỏi sự chi phối thương mại của nước ngoài bằng cách thuê lại 3 chiếc tàu thủy hơi nước đầu tiên mang tên: Phénix (Phượng Hoàng), Dragon (Con Rồng) và Fait-Si-Long (Phi Long) để khai thác các tuyến đường sông Hà Nội - Nam Định và Nam Định - Bến Thủy (Vinh).
Thời điểm đó, ngành Vận tải đường sông, đường biển tại miền Bắc nằm trong thế gọng kìm thao túng bởi các chủ tàu người Hoa sừng sỏ. Để bóp nghẹt doanh nghiệp non trẻ của người Việt, liên minh các chủ tàu nước ngoài liên tục áp dụng chiến thuật "cá lớn nuốt cá bé", bằng cách đại hạ giá vé từ 4 hào xuống còn 4 xu, thậm chí mang cả trà, cà phê và bánh ngọt để chèo kéo khách nhằm đẩy ông vào đường cùng phá sản.
Nguy cơ phá sản bủa vây khi tiền thuê tàu mỗi tháng mất hơn 2.000 đồng, trong khi mỗi chuyến chỉ thu về 15 - 20 đồng, trong thế "trứng chọi đá" ấy, doanh nhân Bạch Thái Bưởi đã chọn một vũ khí độc quyền mà không một thế lực ngoại bang nào có được: Lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc.
Ông đưa các diễn giả lên từng chuyến tàu, đến từng bến cảng để thức tỉnh đồng bào: "Tôi là người Việt, mở tiệm tàu Việt để phục vụ người Việt. Người Việt phải ủng hộ người Việt". Trên mỗi con tàu, ông cho đặt một hòm quyên góp để hành khách tùy tâm ủng hộ cho doanh nghiệp nội địa. Sự đồng lòng của quốc dân đã tạo nên sức đối trọng vĩ đại; từ những nông dân chân chất đến những bà buôn chuyến đã tự nguyện bỏ vào hòm loại tờ tiền 20 đồng - một số tiền rất lớn thời bấy giờ - giúp hãng tàu trụ vững và giành chiến thắng vẻ vang.
Doanh nhân Bạch Thái Bưởi sau đó lần lượt mua lại toàn bộ tàu của các hãng đối thủ, mở rộng cơ nghiệp lên hàng chục tàu hơi nước, xà lan. Đỉnh cao của tinh thần tự chủ ấy là sự kiện hạ thủy chiếc tàu lịch sử mang tên "Bình Chuẩn" tại Hải Phòng vào năm 1919; chiếc tàu viễn dương đầu tiên hoàn toàn do kỹ sư và công nhân người Việt thiết kế, đóng mới và vận hành, đưa thương hiệu Việt vươn tầm thế giới.
Không chỉ dừng lại ở kinh tế, ông còn sáng lập Đông Kinh ấn quán, xuất bản tờ Nhật báo Khai Hóa với tư tưởng duy tân, thực nghiệp làm giàu để tự cường dân tộc. Vì lẽ đó, giới trí thức đương thời đã kính trọng tôn vinh ông là tượng đài doanh nhân và là người mở đường cho nền kinh tế tự chủ nước nhà.
.jpeg)
"Vua tàu thủy" Bạch Thái Bưởi hiện được đặt tên cho một đường phố thuộc phường Hà Đông, TP Hà Nội.
Thiên thời, địa lợi của hàng hải - đường thủy Việt Nam và trợ lực từ thể chế hiện đại
Hơn một thế kỷ trôi qua, khát vọng tự cường bằng kinh tế của tiền nhân nay đã có không gian, bệ phóng vững chắc để cất cánh. Về điều kiện tự nhiên, Việt Nam sở hữu những lợi thế "vàng" cực kỳ thuận lợi với bờ biển dài hơn 3.260 km, nằm trên trục đường hàng hải quốc tế huyết mạch kết nối Đông - Tây; cùng với hơn 18.000 km đường thủy nội địa có khả năng khai thác hoạt động vận tải. Đây là mạch máu giao thương nội địa kết nối trực tiếp ra cửa biển, tạo nên thế chân rết vững chắc cho ngành vận tải thủy.
Về mặt thể chế, kinh tế tư nhân ngày nay đã được công nhận là xương sống quốc gia. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã định vị lại một cách mạnh mẽ: Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng và công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nghị quyết 68-NQ/TW xóa bỏ triệt để mọi định kiến, bảo đảm quyền bình đẳng, an toàn tài sản và xem doanh nhân như những "người chiến sĩ trên mặt trận kinh tế", đặt mục tiêu đạt ít nhất 02 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.
Song song đó, Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ: Vận tải biển và dịch vụ hàng hải là một trong những ngành kinh tế biển được ưu tiên hàng đầu để đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Sự giao thoa giữa Nghị quyết 68-NQ/TW về sức mạnh nội lực tư nhân và Nghị quyết 36/NQ-TW về tầm nhìn biển cả chính là các yếu tố "thiên thời - địa lợi - nhân hòa" cho ngành vận tải thủy nước nhà bứt phá.
Tinh thần liên kết chặt chẽ trong hệ sinh thái giữa "chủ hàng Việt" và "chủ tàu Việt" là chìa khóa quan trọng để phát triển vận tải hàng hải, đường thủy.
Tinh thần lập nghiệp thời đại mới: Từ "Lượng" đến "Chất" và "Tinh"
Dù có bệ phóng vững chắc, chúng ta thẳng thắn nhìn nhận thực trạng ngành Vận tải thủy và hàng hải hiện nay. Xét về mặt số lượng, Việt Nam đang sở hữu một đội ngũ phương tiện vận tải đường thủy nội địa và tàu biển vô cùng hùng hậu, đứng top đầu trong khu vực với hàng chục nghìn định biên phương tiện sông biển lớn nhỏ. Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cơ cấu, chúng ta đang có một "Lượng" rất lớn nhưng lại thiếu đi cái "Chất" và sự "Tinh".
Bởi, phần lớn đội tàu sông vẫn mang tính tự phát, công nghệ cũ; đội tàu biển chủ yếu là tàu chở hàng rời cỡ nhỏ, thiếu vắng các tàu container chuyên dụng cỡ lớn để đi các hải trình xuyên đại dương. Khoảng 90% thị phần vận tải biển quốc tế của Việt Nam vẫn đang nằm trong tay các hãng tàu nước ngoài. Chính vì vậy, tinh thần lập nghiệp của doanh nhân tiền bối Bạch Thái Bưởi trong thời kỳ mới cần được kế thừa và nâng tầm thông qua hai bài học cốt lõi:
Thứ nhất, lập nghiệp gắn liền với "Chất" và "Tinh": Tinh thần Bạch Thái Bưởi thế kỷ XXI không còn là việc mở thêm bao nhiêu đầu tàu một cách ồ ạt, mà là tư duy "tinh gọn, xanh hóa và chuyên dụng hóa".
Theo định hướng của Nghị quyết 68-NQ/TW về tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, các doanh nghiệp vận tải tư nhân phải đi đầu trong việc hiện đại hóa đội tàu, ứng dụng công nghệ quản trị cảng biển thông minh, tối ưu hóa logistics bằng AI và chuyển đổi sang các nguồn nhiên liệu sạch. Một đội tàu "tinh" về công nghệ, "chất" về năng lực quản trị mới là câu trả lời cho bài toán hội nhập sâu rộng. Ngay từ thời đại của mình, doanh nhân Bạch Thái Bưởi đã chứng minh người Việt hoàn toàn đủ trình độ vận hành các hệ thống kế toán, tài chính tinh vi khi gạt người Hoa ra khỏi hiệu cầm đồ Nam Định, thì ngày nay, doanh nghiệp tư nhân càng phải tự tin làm chủ công nghệ hàng hải hiện đại nhất.
Thứ hai, nâng tầm tinh thần tự tôn thành năng lực cạnh tranh toàn cầu: Nếu doanh nhân tiền bối Bạch Thái Bưởi dùng tinh thần tự tôn để giành lại thị trường nội địa thì doanh nhân hàng hải ngày nay phải dùng tinh thần tự tôn làm bệ đỡ để đưa con tàu Việt Nam chiếm lĩnh không gian quốc tế.
Sự liên kết chặt chẽ trong hệ sinh thái giữa "chủ hàng Việt" và "chủ tàu Việt" chính là chìa khóa. Việc các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong nước ưu tiên sử dụng dịch vụ của các hãng tàu nội địa không chỉ là hành động ủng hộ thuần túy, mà là chiến lược xây dựng một nền kinh tế tự lực, tự cường, bảo vệ chủ quyền kinh tế biển theo tinh thần Nghị quyết 36 - NQ/TW.
Nguồn: tapchixaydung
