Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và xu hướng chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ, ngành Logistics Việt Nam đang đứng trước áp lực lớn về nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm chi phí vận hành. Bộ ba công cụ JIT, 5S và Kaizen là giải pháp giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quản trị hiệu quả từ nội tại.
.jpeg)
Chi phí logistics của Việt Nam hiện ở mức cao so với trung bình toàn cầu. Ảnh VNR minh họa.
Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2025, chi phí logistics của Việt Nam hiện còn ở mức cao, chiếm khoảng 16,5% - 16,8% GDP, cao hơn so với mức trung bình toàn cầu (khoảng 11,6%) và các nền kinh tế phát triển (khoảng 7% - 9%). Trong đó, chi phí lưu kho, quản lý kho bãi và những lãng phí phát sinh trong quy trình vận hành đóng góp một tỷ trọng đáng kể.
Thực trạng này đòi hỏi các doanh nghiệp logistics và kho vận trong nước phải tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa từ nội tại, cắt giảm lãng phí và chuyển đổi sang mô hình quản trị tinh gọn (Lean Logistics). Việc tái cấu trúc hoạt động logistics không chỉ dừng lại ở bài toán tài chính, mà còn là con đường ngắn nhất giúp doanh nghiệp thực thi các chuẩn mực ESG (Environmental - Social - Governance: Môi trường - Xã hội - Quản trị).
Bộ ba công cụ quản trị kinh điển từ Nhật Bản, bao gồm: Just-In-Time (JIT: Vừa đúng lúc), 5S (Seiri, Seiton, Seiso, Seiketsu, Shitsuke: Sàng lọc, Sắp xếp, Sạch sẽ, Săn sóc, Sẵn sàng) và Kaizen (quy trình 7 bước, xem hình minh họa) chính là "kim chỉ nam" vận hành thiết thực, giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, tối ưu hóa kho bãi và xây dựng nền tảng phát triển bền vững.
.jpeg)
Giải pháp công cụ quản trị 5S.
Vai trò của 5S, JIT và Kaizen trong hoạt động kho bãi, logistics
Trong một trung tâm logistics hay kho vận truyền thống, các dạng lãng phí thường xuất hiện dưới dạng như diện tích mặt bằng bị chiếm dụng bởi hàng hóa tồn đọng, thời gian di chuyển kéo dài, thời gian tìm kiếm dụng cụ, phụ tùng của công nhân kéo dài; sự cố va chạm gây hư hỏng hàng hóa hoặc tai nạn lao động do hàng hóa xếp đặt thiếu khoa học.
Phương pháp 5S (Seiri - Sàng lọc, Seiton - Sắp xếp, Seiso - Sạch sẽ, Seiketsu - Săn sóc, Shitsuke - Sẵn sàng) đóng vai trò là điểm khởi đầu cho mọi cải tiến.
Một nghiên cứu cho thấy, bằng việc "Sàng lọc" triệt để những vật tư, máy móc không cần thiết và "Sắp xếp" hàng hóa theo luồng di chuyển tối ưu, các kho vận áp dụng 5S có thể giải phóng từ 10% đến 20% diện tích mặt bằng, đồng thời cắt giảm 20 - 30% thời gian lãng phí cho việc tìm kiếm vật tư.
Yếu tố "Sạch sẽ" và "Săn sóc" giúp bảo dưỡng thiết bị nâng hạ tốt hơn, kịp thời phát hiện rò rỉ nhiên liệu hay hỏng hóc cơ khí. Đáng chú ý, khi "Sẵn sàng" trở thành thói quen kỷ luật của nhân viên, môi trường kho bãi trở nên ngăn nắp, triệt tiêu đáng kể nguy cơ tai nạn lao động, trực tiếp nâng cao chỉ số an toàn con người (tiêu chí S trong ESG).
.jpeg)
Công cụ quản trị JIT - Vừa đúng lúc.
Just-In-Time: Loại bỏ tồn kho và tối ưu dòng luôn chuyển hàng hóa
Triết lý Just-In-Time (JIT - "Vừa đúng lúc") coi hàng tồn kho là "nguồn gốc của mọi sự lãng phí". Trong quản trị kho bãi, tồn kho quá mức không chỉ giam hãm nguồn vốn lưu động của doanh nghiệp mà còn làm gia tăng chi phí lưu kho, chi phí vận hành hệ thống chiếu sáng, điều hòa và nguy cơ hàng hóa bị giảm chất lượng, lỗi thời.
Áp dụng JIT trong logistics đòi hỏi quy trình tiếp nhận, xử lý và xuất hàng phải đạt độ chính xác tuyệt đối. Doanh nghiệp logistics chuyển từ mô hình "Đẩy" (lưu kho chờ tiêu thụ) sang mô hình "Kéo" (xuất giao hàng theo nhu cầu thực tế).
Việc triển khai kỹ thuật Cross-docking (chuyển tiếp hàng hóa trực tiếp từ xe tải nhập sang xe tải xuất mà không qua lưu kho trung gian) giúp giảm thiểu dòng chờ và thời gian lưu kho xuống mức tối thiểu. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa dòng tiền và năng suất quay vòng kho, mà còn tiết kiệm đáng kể năng lượng tiêu thụ tại trung tâm logistics, trực tiếp đóng góp vào mục tiêu cắt giảm phát thải carbon (tiêu chí E trong ESG).
Công cụ quản trị Kaizen.
Kaizen: Động cơ duy trì và văn hóa cải tiến từ cấp cơ sở
Dù 5S và JIT mang lại những nguyên lý vận hành ưu việt, nhưng chúng sẽ dễ dàng trở thành hững chiến dịch mang tính phong trào nếu thiếu đi "động cơ" Kaizen - tức là triết lý cải tiến liên tục từ những việc nhỏ nhất. Nguồn lực mạnh nhất của Kaizen không xuất phát từ các quyết định từ trên xuống của ban lãnh đạo, mà đến từ sự chủ động của lực lượng lao động trực tiếp như công nhân bốc xếp, thủ kho, tài xế xe nâng hay nhân viên kiểm hàng.
Thông qua việc khuyến khích nhân viên đề xuất ý tưởng cải tiến thao tác làm việc, sắp xếp lại kệ hàng hay rút ngắn thời gian kiểm đếm, Kaizen tạo ra môi trường làm việc cởi mở và gắn kết. Nhân viên cảm nhận được giá trị đóng góp của bản thân, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp. Hơn thế nữa, Kaizen đòi hỏi việc ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế chứ không dựa trên ý niệm mơ hồ. Việc chuẩn hóa và tài liệu hóa các sáng kiến cải tiến giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình vận hành minh bạch, nâng cao năng lực quản trị nội bộ (tiêu chí G trong ESG).
.png)
ESG là chuẩn mực toàn cầu để đo lường năng lực của doanh nghiệp.
ESG là mục tiêu, bộ ba 5S, JIT và Kaizen là công cụ thực thi
Hành trình tiến tới phát triển bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG quốc tế của các doanh nghiệp logistics Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư công nghệ đắt đỏ hay những bản báo cáo mang tính hình thức. Nếu ESG được coi là "mục tiêu" mà thị trường và nhà đầu tư hướng tới, thì 5S, JIT và Kaizen chính là những "công cụ thực thi" hàng ngày hiệu quả và thực chất nhất.
Một doanh nghiệp thực hiện tốt 5S tại kho bãi sẽ giảm thiểu chất thải rắn và tai nạn lao động; vận hành hiệu quả JIT sẽ tiết kiệm năng lượng và giảm nguy cơ rủi ro tài chính; duy trì đều đặn Kaizen sẽ xây dựng được bộ dữ liệu sạch và quy trình quản trị minh bạch.
Có nhiều yếu tố, nhưng 5S, JIT và Kaizen là nền tảng vững chắc giúp các doanh nghiệp logistics Việt Nam vừa kéo giảm chi phí vận hành xuống mức hợp lý, vừa nâng cao uy tín và tự tin tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nguồn: Tapchixaydung.vn
